1	"BİLGİ ÇAĞINA GİRERKEN ÜLKEMİZDE" BİLGİ ÇAĞINA GİRERKEN ÜLKEMİZDE MESLEKİ TEKNİK EĞİTİM, SORUNLARI ve ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Hazırlayan: DOÇ. DR. ÖMER ÖZYILMAZ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ www.omerozyilmaz.com
2	MİLLİ EĞİTİM SİSTEMİMİZİN TEMEL PROBLEMLERİ EĞİTİM SİSTEMİMİZİN REFORM İHTİYACI İÇİNDE OLMASI, EĞİTİME YÖNELİK ÇALIŞMALARDA İDEOLOJİK YAKLAŞIMLARIN EGEMEN OLMASI, EĞİTİM SİSTEMİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE EĞİTİM BİLİMCİLERDEN YARARLANILMAMASI, MİLLİ EĞİTİM SİSTEMİNİN YÖNETİM PROBLEMİ, EĞİTİMİN MİLLİLEŞTİRİLEMEMİŞ OLMASI, EĞİTİMDE PROGRAM GELİŞTİRME ÇALIŞMASININ OLMAMASI, EĞİTİMDE KAMU ve ÖZEL SEKTÖRÜN YERİNİN, ÇAĞDAŞ ÖLÇÜLERDE BELİRLENEMEMİŞ OLMASI,
3	MİLLİ EĞİTİM SİSTEMİMİZİN TEMEL PROBLEMLERİ MİLLİ EĞİTİMİN FİNANSMAN SORUNUN ÇÖZÜLEMEMİŞ OLMASI, EĞİTİMDE REHBERLİK ÇALIŞMASININ OLMAMASI, ÖĞRETMEN YETİŞTİRME ve İSTİHDAMI SORUNU, ÖĞÖRENCİ MERKEZLİ EĞİTİM ANLAYIŞINA GEÇİLEMEMİŞ OLMASI, İLKÖĞRETİMDE YENİDEN YAPILANMA İHTİYACININ OLM, MESLEKİ-TEKNİK EĞİTİMİN YENİDEN DÜZENLENMESİ SORUNU GENEL LİSE’LERİN ISLAH EDİLMESİ MESELESİ YÜKSEÖĞRETİME GİRİŞ SORUNU NASIL ÇÖZÜLMELİ
4	MESLEKİ TEKNİK EĞİTİMİN ÖNEMİ Eğitim sistemimizin, çözümlenmeyi bekleyen önemli ve yapısal sorunlarından birisi de, mesleki teknik eğitim sorunumuzdur. Anahtar bir kavram olan mesleki teknik eğitimle, ---eğitim sistemimizin bütününün düzelmesi; ---mesleki teknik eğitimle, insanımızın mutlu olması; ---ve mesleki teknik eğitimle, kalkınma ve gelişmemizin gerçekleşmesi arasında doğrudan ve ciddi bağlar vardır.
5	BU ÇALIŞMADA UYGULANACAK YÖNTEM Biz, --sistem yaklaşımını esas alan, --parçayı bütünle, bütünü parçayla örtmeden, --mesleki teknik eğitim bileşenlerini gözeten, --ideolojik davranışa düşmeden, --sorunlardan hareket ederek, onlara, --tarihsel bilgi birikimimiz, --günümüz eğitim bilimleri --ve uygulamaların referansıyla çözümler bulmaya çalışacağız.
6	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(1) Çağdaş dünyadaki gibi bizde de orta öğretim, “genel” ve “mesleki teknik eğitim” formatında düzenlenmiştir. Ancak bizde; -- yanlış plan, program ve uygulamalardan -- ve çağı okuyamamadan dolayı, --mesleki teknik eğitime yönelim gereği gibi olmamıştır.
7	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(2) Gelişmiş ülkelerin aksine, % 30 civarında yönelim olan bizdeki mesleki teknik eğitim, --veli ve öğrenci bazında, --ve kurumsal olarak doğru bir çizgi yakalayamamıştır. Zira: Yaklaşık 50 yıldan beri, --“Mesleki teknik liseler”, --“meslek yüksekokulları” ve --“kalifiye ara eleman” kavramları Bizde, tam olarak anlaşılamamış ve --fonksiyonel birer cazibe merkezi ve eğitim --politikası haline getirilememiştir.
8	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(3) Kalifiye ara eleman, “çalışan düz işçiyle, nezaret ve kontrol eden teknik kadro arasında yer alan ve bir örgün eğitim sonucunda mesleki formasyon edinmiş personel” demektir. Sanayi, ticaret, hizmet ve bilişim sektörlerinin omurgasını oluşturan kalifiye ara eleman tipini yetiştiremediğimiz için bu sektörler verim ve kaliteyi yakalayamamış ve gelişememişlerdir.
9	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(4) Ortaöğretim sistemi, görevini yapamamıştır ve halen de yapamamaktadır. Genel liselerin içi, üniversitelerin önü dolmuş ve karmaşa bir ortam oluşturulmuştur. Bundan hem eğitim sistemimiz, hem iş dünyası, hem de insanımız zararlı çıkmış ve çıkmaya da devam etmektedir.
10	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(5) Bütün bunların sonucu olarak ta huzursuzluk dalgaları her gün biraz daha yükselmekte, bunalımlar artmaktadır. Ülkemizde, mesleki teknik eğitimin ---eğitimsel, ---yasal ---ve sosyal zemini oluşturulup, iş dünyamıza eleman yetiştirmeye göre kurgulanamamış, dolayısıyla mezunlar ne meslek adamı, ne de akademik kariyer sahibi insan olamamışlar ve halen de olamamaktadırlar.
11	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(6) Bizde eğitim, ---yalnız okulda ---ve teorik olarak yapılmakta, bu da, çağdaş ihtiyaçlarımızı karşılayamamaktadır. Zira bu eğitim yaklaşımları, ---eğitim programları, ---ders araç- gereçleri, ---öğretim yöntem ve teknikleri, öğrencileri bugünün iş dünyasının beklenti ve ihtiyaçlarına göre hazırlayamamaktadır.
12	Ülkemizde Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(7) Ülkemizde mesleki teknik liselerin öğrencileri her hangi bir meslek insanı olamayınca, üniversiteye girip kariyer yapmak istiyorlar. Aldıkları eğitim ve YÖK’ün ideolojik uygulaması sonucu, üniversiteye giremeyen öğrenciler boşa geçen günlerine; işyerleri kalifiye eleman bulamamalarına, okullar da başarıyı yakalayamamış olmalarına üzülmektedirler. Aslında Ülkemizde mesleki teknik eğitimin sorunu yapısaldır. Yani sistemden kaynaklanıyor.
13	Çağdaş Dünyada Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(1) Çağdaş dünyada --“mesleki teknik liseler”, --toplumsal bir mutabakatla --sanayi-ticaret, hizmet ve bilişim sektörlerine --kalifiye ara eleman yetiştirmeye göre kurgulanmıştır. Eğitim zemini olarak da, --okul + işyeri formülü (dual sistem) geliştirilmiş, --bunun eğitimsel, sosyal ve yasal ortamı da hazırlanmıştır.
14	Çağdaş Dünyada Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(2) İkili (dual) sistemin iş dünyasına sağladığı yararlar: Personel yetiştirme maliyetlerinde azalma, Yanlış işe alma kararlarının önlenmesi, Personel dalgalanmasının önlenmesi, Şirket itibarının geliştirilmesi, Üretken çalışanlar haline gelen öğrenciler, En iyi öğrencilerin seçilmesi imkanı, Yeni çalışanların eğitilmesi için yapılan harcamaların azaltılması
15	Çağdaş Dünyada Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(3) Söz konusu bu hazırlıklar, mesleki teknik eğitimi cazip hale getirmiş, genel olarak o ülkelerde bu okullara yöneliş %70 civarında gerçekleşmiştir. Çağdaş gelişmiş ülkelerde bir bütün olarak toplum, okullar, işyerleri, aileler ve öğrenciler mesleki teknik eğitime istek ve iştiyakla yönelmektedirler.
16	Çağdaş Dünyada Mesleki Teknik Eğitimin Durumu(4) Bu yönelişledir ki, üretken ve yaratıcı elemanlar yetiştiriyorlar, okulların bileşenleriyle beraber bir bütün olarak iş dünyaları kazançlı çıkıyor, ülkeleri gelişip kalkınıyor. Almanya’da şu cümle çok meşhurdur: “Güçlü Alman sanayisinin arkasında mesleki teknik eğitimdeki ikili (dual) sistem yatmaktadır”.
17	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(1) a- Ortam hazırlanarak “Mesleki Teknik Eğitim” konulu “Milli Eğitim Şurası” düzenlenmelidir. Bu şuraya, başta onu düzenleyecek olan, ---Milli Eğitim Bakanlığı yetkilileri, ---Yükseköğretim Kurulu ve üniversitelerin temsilcileri, ---sanayi, ticaret, hizmet ve bilişim sektörlerine ait kurumların temsilcileri, ---mesleki teknik lise ve meslek yüksek okullarının temsilcileri, ---Ülkemiz eğitim bilimcileri katılmalıdır.
18	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(2) b- Bu şurada, meslek liseleri ve meslek yüksek okullarının faaliyet alanları ve hedefleri yeniden ve çağın vizyonuna göre ele alınmalıdır. Bu vizyon zaten, Ülkemizde de mesleki teknik eğitimin sanayi, hizmet, ticaret ve bilişim sektörlerine kalifiye ara eleman yetiştirmeyi hedefler. c- Bu vizyonu gerçekleştirmek üzere mesleki teknik eğitim, okul + işyeri esası olan ikili (dual) sisteme göre kurgulanıp, eğitimsel, yasal ve sosyal ortamı hazırlanmalıdır.
19	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(3) d- Meslek lisesi öğrencilerinin dikkatleri meslek yüksek okullarına, meslek yüksek okulu öğrencilerinin dikkatleri de sanayi, hizmet ve bilişim sektörlerine çevrilmelidir. e- Maddi katkı ve teknolojik destekler mesleki teknik liselere, eğitim süreci ve sonrasında öğrenciyi özlük hakları bakımından destekleme ise, meslek yüksek okullarında yoğunlaşmalıdır.
20	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(4) f- Özel Öğretim Kurumları Kanununda, Milli Eğitim Bakanlığı’nın onayı ile meslek lisesi açıp çalıştıranlara, Ülkenin her tarafında, 5084 sayılı yasadan yararlanma imkânı verilmelidir. g- Mesleki teknik liseler, bulundukları illerde, o alanda gelişmiş olan özel sektör temsilcilerine devredilmelidir. Bunun için gerekli yasal, sosyal ve eğitimsel zemin hazırlama çalışmaları yapılmalıdır.
21	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(5) h- Meslek liseleri ve meslek yüksek okullarının program, ders ve pratikleri geliştirilmeli, böylece sanayi, hizmet ve bilişim sektörlerinin beklenti ve ihtiyaçlarıyla paralellik sağlanmalıdır. i- Mesleki teknik liselere öğretmen yetiştiren fakültelerde de program geliştirme çalışması yapılmalıdır.
22	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(6) j- Sanayi, ticaret, hizmet ve bilişim sektörlerinde kendini yetiştirmiş, deneyimli yöneticilerin, meslek yüksek okullarında ders vermeleri sağlanmalıdır. k- Sanayi, ticaret, hizmet ve bilişim sektörlerinde düzenlenecek hizmet-içi eğitim seminerleriyle, bu liselerin öğretmenlerinin kendi alanlarında derinleşmeleri sağlanmalıdır.
23	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri(7) l- Mesleki teknik lise ve meslek yüksek okulu öğrenci ve mezunlarının devlet dairelerine girişte ve çalışırken özlük haklarını iyileştirme çalışması yapılmalıdır. m- Mesleki teknik liselerin, yüksek öğretimde, “kendi alanları” olarak belirlenmiş olan fakülteler yeniden gözden geçirilmelidir.
24	MESLEK YÜKSEK OKULLARI VE FONKSİYONLARI Yükseköğretimin iki yıl sürenlerine meslek yüksek (ön lisans) okulları denmektedir. Ülkemizde meslek yüksekokulları, 1--lisans (fakülte) programlarının önündeki yığılmaları önlemek, 2--artan yükseköğrenim talebini karşılayarak eğitim imkânlarını genişletmek; 3--Ülkemizin sanayi, hizmet ve bilişim sektörlerinin çağdaş ihtiyaçlarına cevap verecek kalifiye ara eleman ihtiyacını karşılamak, üzere kurulmuşlardır.
25	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri (M.Y.O.’lar- 1) Meslek yüksek okulları, üniversitelerin kampus alanı içine alınmalıdırlar. YÖK ve üniversite yönetimlerinin, meslek yüksekokullarına, bakışı ve onları algılayışında sorunlar vardır. Öğretim elemanı temini, bunların nicelik ve nitelik sorunları yaşanmaktadır. Okul ve ders programlarının çağdaş beklenti ve ihtiyaçları karşılaması ve dinamik tutulması çok önemli bir sorundur.
26	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri (M.Y.O.’lar- 2) n- Meslek yüksek okulları, büyük yerleşim birimlerinin sanayi, hizmet ve ticaret bölgelerinde veya bu bölgelere çok yakın yerlerde kurulmalıdır. p- Meslek yüksek okullarına, yalnız mesleki teknik lise mezunlarının alınması ve öğrencilerin dikey geçiş yapma hakları aynen devam etmelidir. r- Askerlik, lise mezunlarına göre meslek yüksek okulu mezunları için 1/3 oranında azaltılmalıdır.
27	Mesleki Teknik Eğitimin Sorunlarına Çözüm Önerileri (M.Y.O.’lar- 3) s- Meslek yüksek okulu mezunlarından, kendi alanlarında iş yeri açma ve/veya geliştirme çalışması yapanlar düşük maliyetli kredi ile desteklenmelidir. t- M.y. okullarına sınavsız giriş hakkı ortadan kaldırılmalı, rekabetin sağlanabilmesi için de, meslek lisesi öğrencileri, kendi derslerinden sınava tabi tutularak bu okullara alınmalıdırlar.
28	Mesleki Teknik Eğitimin Finansman Sorunları ve Çözüm Önerileri (1) a- Mesleki teknik eğitimin finansmanına, kamu bütçesinden daha çok pay ayrılmalıdır. b- Özel sektörün, mesleki teknik eğitim alanında da okullaşma yoluyla hizmet vermesi Teşvik Kanunu kapsamına alınmalıdır. c- Mesleki teknik liseler, illerde, o alanda gelişmiş sektör temsilcilerine devredilmelidir.
29	Mesleki Teknik Eğitimin Finansman Sorunları ve Çözüm Önerileri (2) d- Mesleki teknik eğitimden yararlanan --sendikaları, belediyeler, --TOBB, KOSGEP, --Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonları, --Özelleştirme İdaresi Başkanlığı gibi kurum --ve kuruluşlar bu okullara maddi katkı sağlamalıdırlar. e- Meslek yüksek okul öğrencileri, öğrencilik dönemlerinde sigortalı sayılmalıdırlar.
30	Mesleki Teknik Eğitimin Finansman Sorunları ve Çözüm Önerileri (3) f- Meslek yüksek okulu mezunu çalıştıran özel sektör kurumlarına, mezun sayısına paralel vergi ve S.S.K pirimi gibi muafiyetler getirilmelidir. g- Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde, bir Mesleki Teknik Eğitim Kurulu oluşturulmalı, hem toplanan paraları yönetmeli, hem de Mesleki Teknik Eğitiminin bileşenleri arasında koordinasyon sağlamalıdır.
31	MESLEKİ TEKNİK EĞİTİMDEN BEKLENTİLERİMİZ (1) Dünya’da olduğu gibi, Ülkemizde de mesleki teknik eğitim, pek çok açıdan anahtar rolü üstlenmiş bir kavramdır. Mesleki teknik eğitim, 1--bir yönüyle ilköğretim sistemimizi, 2--bir yönüyle ortaöğretim sistemimizi, 3--bir yönüyle de yükseköğretim sistemimizi ilgilendirmektedir. Bunların yanında, asıl önemlisi, insanımızın mutluluğunu ilgilendiren bir kavram olmasıdır.
32	MESLEKİ TEKNİK EĞİTİMDEN BEKLENTİLERİMİZ (2) Ekonomimizin düzelmeye başlaması nedeniyle ticaret, sanayi, hizmet ve bilişim alanlarındaki yatırımların kapasitesini artırıp ciddi istihdam alanları oluşturmağa başlaması beklenmektedir. Ayrıca kalifiye işgücü ihracatımız ve bu yönde dünyaya açılmamız açısından da mesleki teknik eğitim çok büyük bir önem arz etmektedir Yukarıdaki beklentiler nedeniyle, önümüzdeki yıllarda kalifiye ara elemana daha çok ihtiyaç duyulacağı açıktır.
33	"Sabırla dinlediğiniz için" Sabırla dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Sorularınız varsa alabiliriz.