1	"KİŞİLİK VE" KİŞİLİK VE KİŞİLİĞİN GELİŞMESİ Hazırlayan: DOÇ. DR. ÖMER ÖZYILMAZ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ www.omerozyilmaz.com
2	KİŞİLİĞİN ÖNEMİ Modern eğitimin iki temel amacı vardır. Öğrencilerde sağlıklı, tutarlı ve dengeli bir kişilik oluşturmak, Her öğrenciyi hem ilgi, istidat ve kabiliyetleri (gizilgüçleri) doğrultusunda yetiştirerek hayata ve üst öğrenime hazırlamak, hem de “iyi insan”, “iyi vatandaş” olmalarını sağlamaktır.
3	KİŞİLİK VE KİŞİLİĞİN TANIMI(1) Kişilik, bir insanın, içinde yaşadığı aile fertlerinden, toplumundan, milletinden ve diğer insanlardan ayrı olduğu bedensel ve ruhsal tüm nitelikleri içine alan geniş ve kapsayıcı bir kavramdır. Kişilik, ‘bireyin doğuştan sahip olduğu, sonradan kazandığı ve onu başkalarından ayıran özelliklerin bütünü’ olarak tanımlanır.
4	KİŞİLİK VE KİŞİLİĞİN TANIMI(2) Kişilik, kişinin bütün ilgilerini, tavırlarını, nitelik ve yeteneklerini, konuşma ve dinleme tarzını, görünüşünü ve çevreye uyum çabalarını özetler.
5
6	KİŞİLİĞİN YAPISI ve ÖZELLİKLERİ (1) Kişilik, İd-Nefs (istek ve arzular), Ego (ben) ve Süper ego (inançlar) bölümlerinden oluşur. 1-) Bu bölümler hem dinamiktirler, hem de bir birlerini sürekli etkilerler. 2-) Bu bölümler, kişilik görevlerinin örgütlenişini ve birbiriyle olan ilişkisini açıklayabilmek için geliştirilmiş kavramlardır.
7	KİŞİLİĞİN YAPISI ve ÖZELLİKLERİ (2) 3-) Kişiliği oluşturan bölümlerin (id, ego, süperego) belli bir dengeyi tutturup tutturamamasına göre, sağlıklı veya sağlıksız kişilikler ortaya çıkacaktır. 4- ) Kişiliği oluşturan bölümlerin, dengeyi bulup sağlıklı, veya dengeyi bulamayıp sağlıksız olmaları tamamen kontrol edilebilir bir niteliktir.
8	KİŞİLİĞİN YAPISI ve ÖZELLİKLERİ (3) 5- ) Yani, iyi ve sağlıklı bir kişilik oluşturmak, eğitimle elde edilebileceği gibi, 6- ) İhmal edilince veya yanlış uygulamalarla da her türlü psikolojik, ahlaki ve sosyal sıkıntı ve hastalıklara maruz kalınabilir.
9	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: İD-NEFS (İSTEK VE ARZULAR) (1) Modern Psikoloji’ye göre dünyaya gelirken insanda sadece kişiliğin ana unsuru olan “id”-nefs vardır. İd-nefs, insandaki temel ihtiyaçların, isteklerin, ihtiras ve iştihaların, içtepilerin ve güdülerin kaynaştığı bir yerdir. Açlık, susuzluk, saldırganlık, cinsiyet vb. gibi eğilimlerin güç deposudur.
10	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: İD-NEFS (İSTEK VE ARZULAR) (2) İd-nefs, haz ilkesine göre çalışır ve dolayısıyla hiç geciktirilmeden, hatta sonucu ne olursa olsun, bütün isteklerinin yerine getirilmesini ister. İd’den gelen dürtü ve uyaranlar, egoyu-beni zorlayarak, zaman, yer ve kural tanımaksızın doyuma ulaşmak isterler.
11	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: İD-NEFS (İSTEK VE ARZULAR) (3) İd-nefs, kişiliğin, kendisinden sakınılması ve insanı her an atabileceği tehlikelere karşı dikkat edilmesi gereken yönüdür. Bununla beraber id, insanın ve hayatın dinamizmini, gelişmesini ve ilerlemesini sağlayan bir “enerji deposu”dur. Bu bilgiyi elde edip id’e böylece bakmak ve onun, doyuma ulaşmak isteyen istek ve arzularına karşı dikkatli olmak gerekir.
12	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: EGO (BEN) (1) Kişiliği oluşturan ikinci ana unsur, Türkçeye “ben” olarak çevrilebilecek olan “ego” dur. İnsan dünyaya geldiğinde henüz var olmayan ego-ben, çocukluğundan itibaren eğitim yoluyla insanda oluşturulan kişilik bölümüdür.
13	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: EGO (BEN) (2) Ego-ben, hem kişilik yapısının yürütme organıdır, hem de “gerçek ilkesine” göre çalışır. Ben’in bu zor görevini doğru dürüst yapabilmesi için, sağlıklı, gelişmiş ve iyi eğitilmiş olması gerekir. Sağlıklı, gelişen iyi eğitilmiş olan Ego-ben, hem güçlü, hem de idealleri olan ‘Ben’dir.
14	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: EGO (BEN) (3) Sağlıklı gelişen ve iyi eğitilmiş olan Ego, id-nefs den gelen dürtü, istek, arzu ve iştihaların doyumunu, hem Süper egodan gelen buyruklara göre meşru dairede sağlar, hem de kişinin çevreye uyumunu sürdürür. Sağlıklı gelişememiş, eğitimden yoksun kalmış veya iyi eğitilememiş olan Ego, bu görevini yapamaz. Yapamayınca hem kişiliğin iç düzeni, hem de kişinin çevreyle uyumu bozulur.
15	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: EGO (BEN) (4) Ayrıca ego görevini yapamayınca, kişiliğe hükmeden id-nefs olur. İd-nefsin egemen olduğu kişiliğin artık bir ideali olmaz. Böylece davranışlarını, kişinin düşünme ve akıl yürütme yönü değil, id-nefsin istekleri ve eğilimleri biçimlendirir.
16	EGO-BEN’İN GELİŞİMİ (1) İnsan dünyaya gelirken sadece id-nefs vardır. “Ben” ise, potansiyel olarak vardır ve sonradan eğitimle kazandırılıp ortaya çıkarılır. Doğuşta, çocuk, “ben” ile, “ben olmayanı” birbirinden ayırt edemez. Fakat, 1,5 yaşından itibaren gelişme boyunca her yönde bir ayrışma başlar. Çocuğun ilgileri genişler ve yavaş yavaş kendisini, çevresinden ayırt etmeye yönelir.
17	EGO-BEN’İN GELİŞİMİ (2) Ben’in sağlıklı bir şekilde gelişmesinde --aile, --okul ve --çevredeki kişiler arası ilişkiler önemlidir. Ayrıca --sakat ve özürlü olmanın, --uzun, kısa, zayıf, şişman, esmer, sarışın gibi bedensel özellikler taşımanın,
18	EGO-BEN’İN GELİŞİMİ (3) yetiştiği ortamın; --aşırı baskıcı, --aşırı korumacı veya --aşırı derecede ilgi gösterip seven ya da --demokratik bir ortam olup olmamasının; Çocuğun yetiştiği ortamda; --temel güven, --özerklik, --girişim ve iş yapıcılık duygularını özümseyip özümseyememiş olmasının,
19	EGO-BEN’İN GELİŞİMİ (4) Kültürel yönden zengin bir ortamda yetişip yetişmemiş olmasının, Ailenin sosyo- ekonomik durumunun, Ana- babanın eğitim düzeyinin, Yetiştiği ailedeki çocuk sayısının, kardeşler arası ilişkilerin ve arkadaş grubunun, ben’in gelişimi üzerinde çok büyük bir etkisi vardır. Bunların olumlularıyla “ben”, sağlıklı bir şekilde gelişirken, olumsuzlarıyla da körelir, zayıf kalır.
20	EGO-BEN’İN GELİŞİMİ (5) Kişilik yapısında, “ben” güçlü olacak ki, kişiliğin yürütme organı veya motoru olabilsin; İd’in uçsuz bucaksız istekleriyle, süper egonun duyarlılığını makul bir noktada buluşturabilsin; Yaşam savaşında sağlıklı, etkili ve verimli düşünebilsin, üretebilsin; İnsan ilişkilerinde güçlü, etkileyici ve sempatik olabilsin.
21	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: SÜPEREGO (1) İnsan geliştikçe id’in üstünde ego-ben, bunun bir parçasının ayrışmasıyla da süper ego üst ben oluşur. Böylece kişiliğin temel unsurları ortaya çıkmış olur. Süper ego, toplumun inanç, düşünce ve değerler sistemidir. Kişilik yapısında ise, toplumun inanç ve değer yargılarının, uyulması ve kaçınılması gereken toplumsal kuralların simgesidir.
22	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: SÜPEREGO (2) Süper ego, kişiliğin bir bakıma yasama ve yargı organıdır. Hayatın nasıl yaşanacağına dair kuralları oluşturur ve bunları Ego’nun uygulamasını ister. Süper egonun içeriği toplumdan topluma değişir. Yani her milletin kendine ait bir süper egosu üst beni vardır. Bizim toplumumuzun çok büyük bir bölümünün süper egosu, üst beni İslam kültürüdür.
23	KİŞİLİĞİN BÖLÜMLERİ: SÜPEREGO (3) İnsanda sağlıklı ve istikrarlı bir kişiliğin oluşabilmesi için, sağlıklı tutarlı ve güçlü bir üst benin oluşmasının sağlanması gerekir. Zayıf kalması halinde, süper ego, belirtilen görevlerini yerine getiremez ve ego’ya yardım ve kılavuzluk yapamaz, ego da zayıf olur. Böylece kişilikte egemenlik id-nefsin eline geçmiş olur ki, bu duruma düşmüş olan insanın veya topluluğun yapamayacağı kötülük yoktur.
24	SONUÇ VE ÖNERİLER Buraya kadar, --kişiliğin önemini, tanımını ve yapısını görmüş olduk. --Ayrıca kişiliğin unsurlarını, bu unsurların gelişimlerini ve birbiriyle olan ilişkilerini, --Sağlıklı, tutarlı, dengeli bir kişilik oluşturmak için yapılması gereken hususları da birlikte ele aldık. Ana- baba ve eğitimciler olarak, bunlara göre çalışmak bundan sonra hepimize düşmektedir.