1	BAZI EĞİTİM AKIMLARI VE EĞİTİMİN ÇEŞİTLİ KONULARINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ Hazırlayan: Doç. Dr. Ömer ÖZYILMAZ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ www.omerozyilmaz.com
2	GENELYAKLAŞIM 1 Eğitim insanlık tarihiyle başlamıştır. Eğitim üzerine düşünme ve onunla ilgili değişik konular üzerine bütünsel görüşlerin (eğitim akımlarının) ortaya atılması ilk çağlardan beri sürüp gelmiştir. Bu çerçevede İslam ve Batı literatüründe zengin bir birikim vardır. Ancak bunlardan Batı’da ortaya atılanlar sistematik bir seviyeye ulaşabilmiş ve birer eğitim akımı haline gelmişlerdir.
3	GENELYAKLAŞIM 2 Her eğitim akımı doğrudan ya da dolaylı olarak bir veya daha fazla eğitim felsefesine dayanır. Eğitim felsefeleri de belli bir bakış açısıyla çağı, toplumu, öğrenci ve eğitimi bir bütün olarak ele alan, ona yön veren, amaçlarını, içeriğini, öğretim yöntem ve tekniklerini, sınama ve değerlendirme durumlarını belirleyen bir işleve sahiptirler. Değişik ülkelerde ve Ülkemizdeki eğitim faaliyetlerine doğrudan ya da dolaylı olarak yön veren değişik eğitim akımları vardır. Şimdi bunların bazılarını birlikte inceleyelim.
4	DAİMİCİLİK (PRENNİALİZM) 1 Realist ve İdealist felsefelerin etkisinde gelişen mutlak, değişmez ilkelere ve geleneğe önem veren bir eğitim akımıdır. Temel ilkeleri şunlardır: 1- İnsan tabiatı, ahlaki ilkeler ve değerler her yerde ve her zaman aynı olup hiç değişmezler. Bunun için de eğitim, herkes için ve değişmez bazı ilke ve değerler üzerine kurulmalıdır. 2- İnsan aklı ve zihninin gelişimini esas alan entelektüel eğitime önem verilmelidir.
5	DAİMİCİLİK (PRENNİALİZM) 2 3- Eğitimin temel görevi, insana evrensel ve değişmez gerçek ve doğruların bilgisini öğretmektir. 4- Okul yapay bir ortamdır ve gerçek yaşama hazırlık yeridir. 5- okulun temel görevi, toplumun kültürel mirasını yeni yetişen kuşaklara aktarmaktır. 6- Mesleğe ve vatandaşlığa hazırlayan bir eğitim yaklaşımıdır.
6	DAİMİCİLİK (PRENNİALİZM) 3 7- Eğitim programı fen ve sosyal bilimler ile matematiğe yer vermeli; öğrenciler, klasik eserleri ve onlarda sergilenen değerleri içselleştirmeliler. 8- Öğretim yöntemleri sözlü anlatım, metin okuyup onu çözmeğe çalışmak ve bunlar üzerine tartışma yapmak şeklindedir. 9- Öğretmen ve konu merkezli bir yaklaşımdır. 10- Zorlama ve ezbere dayalı bir eğitim yaklaşımıdır.
7	ESASİCİLİK-ÖZCÜLÜK (ESSENTİALİZM) 1 Esasicilik de Realist ve İdealist felsefelerin etkisinde gelişen bir eğitim akımıdır. Bazı yönleri, Daimicilikle tam olarak örtüşmektedir. 1- Eğitimin görevi, sosyal ve kültürel bir varlık olan insana gerekli temel bilgi ve becerileri kazandırmaktır. 2- Okulun görevi, bilgiyi ve kültürü aktarmak bireyin dünyayı tanımasını ve topluma uyumunu sağlamaktır.
8	ESASİCİLİK-ÖZCÜLÜK (ESSENTİALİZM) 2 3- Yeni yetişen kuşaklara, insanlığın bilgi birikimi ve kültürel mirası aktarılmalıdır. 4- Öğrenme zor iştir. Bunun için öğrencilere, kendilerini disipline etme alışkanlığı kazandırılmalı, çok çalışmaları ve uygulama yapma imkanı sağlanmalıdır. 5- Değişme, bir takım toplumsal çatışmaların kaynağı olup çatışmaların olmaması için değişmemek esas olmalıdır.
9	ESASİCİLİK-ÖZCÜLÜK (ESSENTİALİZM) 3 6- Konu merkezli eğitim anlayışı esas olup eğitimde temel güç öğretmendedir. 7- Öğretmen, entelektüel yönden bir lider olmalı, yetişkinlerin dünyasına uyum sağlamada öğrenciye rehberlik etmelidir. 8- Klasik eserlerin tanıtılması ve bunlarda ifade edilen değerlerin öğrencilere kazandırılması önemlidir.
10	ESASİCİLİK-ÖZCÜLÜK (ESSENTİALİZM) 4 9- Eğitim programının merkezinde edebiyat, tarih, matematik ve doğa bilimleri yer almalıdır. 10- Öğretmen merkezli bir yaklaşımdır. 11- Zorlamaya dayalı bir eğitim yaklaşımıdır. 12- Ezbere dayalı bir eğitim yaklaşımıdır. 13- Konu merkezli “ “ “ 14- Mesleğe ve vatandaşlığa hazırlayan bir eğitim yaklaşımıdır.
11	DAVRANIŞÇILIK (BİHEVİYORİZM) 1 Öğrenme ile ilgili ilk deneysel araştırmalar 20. Yüzyılın başında Pavlov’un Rusya, Watson ve Thorndike’ın Amerika’da yaptıkları deneysel çalışmalarla başlamıştır. Bu psikologların çalışmalarının odak noktası hayvan ve insan davranışları olduğu için bu yaklaşımı benimseyenlere davranışçı ve geliştirdikleri kuramlara davranışçı kuramlar denilmiştir.
12	DAVRANIŞÇILIK (BİHEVİYORİZM) 2 Davranışçılar öğrenmeyi uyarıcı ile davranış- tepki arasında bağ kurma olarak görürler. Verilen bir uyarıcıya, öğrencinin istenen tepkiyi göstermesi, öğrenme olarak kabul edilmektedir. Zira davranışçılara göre öğrenme, bireyin davranışlarında gözlenebilen bir değişmedir. Öğrenci, öğretmenin aktardığı bilgileri alır ve sürekli tekrar ederek ezberler. Yine öğrenci, öğretmenin uyarıcılarına tepki verir ve öğretilen davranışları tekrarlar.
13	DAVRANIŞÇILIK (BİHEVİYORİZM) 3 Davranışçı yaklaşımda öğrenciler sürekli şartlandırılır. Zihinsel gelişimlerinden çok davranışlarıyla ilgilenilir. Bilgi karşısında öğrenci pasif konumdadır. Öğretimin merkezinde öğretmen yer alır. Öğretmen tek bilen ve bilgiyi aktaran kişidir. Çeşitli uyarıcılarla öğrencilere, önceden belirlenen “doğru” davranışları öğretir.
14	DAVRANIŞÇILIK (BİHEVİYORİZM) 4 Bu davranışların kalıcılığını sağlamak için sürekli tekrar yaptırılır ve şartlandırılır. Öğrencilere yeni davranışlar kazandırmak veya eski alışkanlıklarını değiştirmek için öğretmen gerekirse zor kullanır, ceza verir. Doğru davranışları pekiştirmek için ise, çeşitli ödüller devreye sokar. Öğrenci bu davranışları niçin öğrendiğini çoğu zaman bilmemektedir. Dolayısıyla öğrencinin öğrendiği sanılan davranışlar bir süre sonra unutulmaktadır.
15	İLERLEMECİLİK (PROGRESSİVİZM) 1 İlerlemecilik, Pragmatik felsefenin eğitime uygulanmış halidir. Bu akımın en belirgin özelliği, geleneksel eğitimin, katı disiplin ve biçimselliği temel alan, öğretmen merkezli, davranış geliştirmeği esas alan, edilgen insan yetiştirme anlayışına karşı olmasıdır. Bu akımın bazı ilkeleri şunlardır: 1- Değişim esastır. Değişmez iyilik, doğruluk, güzellik yoktur. Bu değerlerin ölçüsü topluma yaralı olmasıdır.
16	İLERLEMECİLİK (PROGRESSİVİZM) 2 2- Okul, çocuğu yaşama hazırlama yeri değil, yaşamın kendisi olmalıdır. 3- Eğitim, öğrencinin doğal gelişimini (kendini gerçekleştirmesini) sağlamalıdır. 4- Eğitim, çocuğun bireysel ilgi ve ihtiyaçları esas alınarak düzenlenmelidir. 5- Eğitimin içeriği, değişen bilgi ve çevreye göre gözden geçirilmeli, güncelleştirilmelidir.
17	İLERLEMECİLİK (PROGRESSİVİZM) 3 6- Bilgi, kullanmak için olup öğrencilere öğretilecek bilgilerin yararlı olması gerekir. 7- Eğitimde, öğrencilerin öğrenmeğe aktif olarak katılmaları, problem çözerek ve projeler geliştirerek öğrenmeleri sağlanmalıdır. 8- Öğretmenin görevi, öğrenciyi yönlendirmek değil; yol göstermek, kendi gelişimlerini planlamalarına rehberlik yapmaktır.
18	İLERLEMECİLİK (PROGRESSİVİZM) 4 9- Eğitimde bugünün olduğu kadar, geleceğin ihtiyaç ve beklentileri de dikkate alınmalıdır. 10- Okulda bireysel yarışmadan çok işbirliği, yardımlaşma ve paylaşmağa önem verilmeli, takım ruhu oluşturulmalıdır. 11- Eğitimde eleştirel düşünce, araştırma ve sorgulamağa önem verilmelidir. 12- Okul ve sınıf içi süreçlerde demokratik ilke ve değerlere önem verilmeli, öğrencilere de bu değerler kazandırılmalıdır.
19	YAPILANDIRMACI OLUŞUMCU YAKLAŞIM (Constructivism) Günümüzde yaşanan hızlı gelişme ve değişmeler, eğitim yaklaşımlarında da köklü değişikliklere sebep olmuştur. Bu değişiklik, “Davranışçılık” olarak bilinen “öğrencinin davranışını değiştirme” yaklaşımından, onun “zihnini geliştirmeyi” esas alan “Yapılandırıcı Yaklaşıma” doğru olmuştur. Gelişmiş ülkeler, eğitimlerini Yapılandırıcı yaklaşıma göre düzenlemektedirler. Yapılandırıcı Yaklaşımda öğrencinin, anahtar beceriler olarak bilinen: 1- Zihinsel, 2- Bireysel, 3- Sosyal becerileri, 4- Zihinsel bağımsızlık becerileri kazanması hedeflenir.
20	YAPILANDIRMACI OLUŞUMCU YAKLAŞIM (Constructivism) 1 Günümüzde, geleneksel sınıf süreçlerinin yerine aktif öğrenmeye dayalı oluşturulan yapılandırıcı sınıf süreçleri yeglenmeye başlanmıştır. Yapılandırmacı yaklaşım, öğrenme sürecinde öğretmen ve öğrenci rollerini değiştirmekte ve öğrenciyi tüm sürecin merkezine yerleştirmektedir.. Eğitim sürecine girerken öğrencide ilgi ve merak uyandırılır, sonra da kendi kendisini motive etmesi sağlanır. Öğrenci, kendi öğrenme amaç ve programlarını belirleme sürecine katılır ve etkinliklerde sorumluluk alır.
21	YAPILANDIRMACI YAKLAŞIM (Constructivism) 2 Yapılandırmacı yaklaşıma göre, öğrenciler sınıfa, önceki bilgileri tarafından şekillendirilmiş olan bilişsel yapılarla gelirler. Öğrenmenin oluşabilmesi için, yeni bilginin ögrenenin amaçları ve önbilgileri ile bağlantılı olması gerekir. Öğrenciler bağımsız öğrenmeğe yönlendirilir. Bireysel tercih, ilgi ve zihinsel becerilerini, öğrenme sürecinde kullanırlar. Böylece öğrenmeyi öğrenirler. Öğrenciler, edindikleri bilgileri arkadaşlarıyla paylaşırlar ve bu yöntemle bilgilerini yenilerler.
22	YAPILANDIRICI YAKLAŞIM (Constructivism) 3 Öğrencinin yeni düşünme yolları geliştirmesine yardımcı olmak ve onu etkin kılmak Yapılandırmacı öğretmenin temel görevidir. Öğrencilerin etkin olması, onların bilişsel açıdan etkin olması demektir. Yani düşünmesi, eleştirmesi, sorgulaması, ön bilgilerini harekete geçirerek yeni anlamlar oluşturması anlamına gelmektedir. Öğretmen, bilgiyi aktaran değil yapılandırmaya yardımcı olan kişidir.
23	YAPILANDIRICI YAKLAŞIM (Constructivism) 4 Yapılandırıcı sınıflarda öğretmen öğrenenleri gözlemleyen ve daha çok dinlemeyi tercih eden kişidir. Yapılandırıcı yaklaşım öğrenciyi merkeze alır. Yapılandırmacı eğitim programında tümden gelim yaklaşımı kullanılmakta, içerik temel kavram ve ilkeler etrafında yapılandırılmaktadır. Öğrenenler önce bütünü görmekte, daha sonra ayrıntılı ve derinlemesine incelemeler yapmaktadır.
24	YAPILANDIRICI YAKLAŞIM (Constructivism) 4 Yapılandırmacı yaklaşımda öğrenme etkinlikleri öğretmen tarafından belirlenmez, öğretmen ve öğrenci etkinliklere birlikte karar verirler. Ayrıca bu etkinlikler özgündür ve hayatın o alanıyla ilgili problemleri içermektedir. Yapılandırıcı eğitim yaklaşımında değerlendirme, öğretmen ve öğrencilerle birlikte plânlanan ve yürütülen bir süreçtir. Değerlendirme öğrenmenin sonunda yer almaz, öğrenme süreci ile birlikte devam eder.
25	YAPILANDIRICI YAKLAŞIM (Constructivism) 5 Sonuç olarak, yapılandırıcı yaklaşım, eğitim programının tüm öğelerini etkilemekte, öğrenciyi öğrenmeğe dıştan zorlayan, program ve öğretmen merkezli, sonuç odaklı ve sosyal hayattan kopuk yaklaşımlardan oldukça farklı ve öğrenciyi etkin kılan bir öğrenme yapısı sunmaktadır.
26	"Sabırla dinlediğiniz için" Sabırla dinlediğiniz için teşekkürler… Sorular varsa alalım…
27	"Örneğin teorik olarak varoluşçuluktan (..." Örneğin teorik olarak varoluşçuluktan (Existansializm), özcülük (Essentializm), ilerlemecilik (Progressivizm), yeniden yapılanmacılık (Re constructionism), yapısalcılık (Structualizm), Constructivism-Yapılandırmacılık ve diyalektik materyalizm vs.ye kadar birçok eğitim felsefesi vardır.